Portal 
Forum
Search
Community 
Forum Statistics
Forum Team
Calendar
Members
Görünmeyen Tehdit:
Çizgi Filmler ve Medyada Sübliminal Mesajlar (25. Kare Tekniği) ve Toplumsal Etkileri
Giriş: Farkında Olmadığımız Dünya
Televizyon izliyor, çizgi film izliyor, reklamlar görüyoruz. Gözümüzün önünden saniyede 24 kare görüntü akıp geçiyor. Peki ya 25. kare? Ya da bilinçli olarak fark edemeyeceğimiz kadar kısa sürede gösterilen, kulağımızın duyamayacağı frekansta verilen bir mesaj? İşte bu, sübliminal (eşik altı) mesaj teknolojisidir. Latince "sub" (alt) ve "limen" (eşik) kelimelerinden türeyen sübliminal kavramı, bilinçli algı eşiğimizin altında kalan uyarıcıları ifade eder .
Gözümüzün görmediğini, kulağımızın duymadığını düşünürüz; ancak beynimiz, özellikle de bilinçaltımız, tüm bu mesajları kaydeder. Kararlarımızın %95'ini bilinçaltımızın belirlediği düşünüldüğünde , bu gizli mesajların potansiyel etkisi daha iyi anlaşılır. Bu makale, özellikle çizgi filmlerde ve sinemada kullanılan 25. kare tekniği başta olmak üzere sübliminal mesajların çocuklar ve toplum üzerindeki etkilerini bilimsel veriler ve uzman görüşleri ışığında incelemektedir.
Sübliminal Mesaj Teknikleri: 25. Kare ve Ötesi
Sübliminal mesajlar görsel ve işitsel olmak üzere iki ana kanaldan iletilir .
Görsel Teknikler (25. Kare): En bilinen yöntem, sinema ve çizgi filmlerde kullanılan "25. kare" tekniğidir. İnsan gözü, saniyede 24 kare görüntüyü algılayabilir. Bu tekniğin mantığı, 24 karelik normal akışın arasına, bilinçli olarak fark edilemeyecek kadar kısa süreliğine (genellikle saniyenin 1/24'ünden daha kısa) 25. bir kare sıkıştırmaktır. İzleyici bu kareyi "görmez" ama bilinçaltı bu görüntüyü kaydeder . Bunun dışında, bir objenin içine gizlenmiş şekiller, logolar veya yazılar da görsel sübliminal mesajlara örnektir .
İşitsel Teknikler: İşitsel yöntemde ise, normal ses frekansının altında veya üstünde (infrasonik/ultrasonik) frekanslarla verilen mesajlar veya normal bir konuşmanın içine gömülen ve duyulamayacak kadar kısılan hızlandırılmış telkinler kullanılır. Kulak duymasa da beyin bu frekansları işleyebilmektedir .
Çocuklar Neden Daha Savunmasız?
Sübliminal mesajların en büyük hedefi çocuklardır. Bunun birkaç temel nedeni vardır:
Gelişimsel Açıdan Korunmasızlık: Erken çocukluk döneminde gerçek ile kurgu arasındaki ayrım henüz tam olarak gelişmemiştir. Piaget'nin bilişsel gelişim kuramına göre, bu dönemdeki çocuklar gördüklerini eleştirel bir süzgeçten geçirmeden doğrudan zihinsel şemalarına (zihin dosyalarına) eklerler . Bu da mesajların sorgulanmadan içselleştirilmesine yol açar.
Yoğun Maruziyet: Çocuklar, özellikle çizgi filmleri tekrar tekrar izlerler. Bir çizgi filmin içine yerleştirilmiş tek bir sübliminal kare, tekrar eden izlemelerle bilinçaltına defalarca kazınır .
Sosyal Öğrenme: Albert Bandura'nın Sosyal Öğrenme Kuramı'na göre çocuklar, medyadaki karakterleri rol model alırlar. Çizgi film kahramanları, çocuklar için güçlü modellerdir ve onların davranışlarını gözlemleyerek öğrenirler . Sübliminal mesajlar, bu öğrenme sürecini farkında olmadan yönlendirebilir.
Yetişkin Rehberliğinin Eksikliği: Vygotsky'nin sosyokültürel kuramı, çocuğun öğrenmesinde yetişkin rehberliğinin önemini vurgular. Ebeveynler çocuklarıyla birlikte izlemediklerinde veya izledikleri içeriği onlarla tartışmadıklarında, çocuklar sübliminal mesajlara karşı tamamen savunmasız kalırlar .
Çizgi Filmler ve Medyada Sübliminal Mesajların Etkileri
Sübliminal mesajların doğrudan ve ani bir etki yaratmasından ziyade, "hazırlayıcı" (priming) bir etkisi olduğu bilimsel olarak kabul edilmektedir . Yani bu mesajlar, kişinin sonraki duygu durumunu, tutumlarını ve davranış eğilimlerini şekillendirir. Peki bu etkiler nelerdir?
1. Tüketici Sosyalizasyonu ve Materyalizm
Çocuklar, tüketici kimliklerini erken yaşlarda oluşturmaya başlarlar. Çizgi filmlerin içine gizlenmiş marka logoları, ürünler veya tüketimi özendiren semboller, çocukların bilinçaltında marka sadakati ve materyalist bir dünya görüşü oluşturabilir. Çocuk, filmin kahramanıyla özdeşleşirken, onun kullandığı ürünü de bilinçaltında arzular hale gelir .
2. Şiddet Eğilimi ve Saldırganlık
Bazı çizgi filmlerde, masum görünen sahnelerin arasına sıkıştırılmış şiddet içeren görseller veya semboller, çocuklarda şiddete karşı duyarsızlaşmaya ve saldırganlık eğilimlerinin artmasına neden olabilir. Sürekli olarak şiddet içeren uyaranlara maruz kalan çocuk, bunu normal bir davranış biçimi olarak algılamaya başlar .
3. Cinsel İçerikli Mesajlar ve Erken Ergenlik
Belki de en kaygı verici konulardan biri, çocuklara yönelik yapımlarda gizlenen cinsel içerikli sembol ve yazılardır. TRT Haber'in konuyla ilgili haberinde, uzmanlar "çizgi filmlerin arasına pornografik resimler ve yazılar, düşmanlık simgeleri, şiddet unsuru içeren ögeler" yerleştirildiğini belirtmektedir . Bu tür mesajlar, çocukların duygusal ve cinsel gelişimlerini olumsuz etkileyerek erken ergenliğe yol açabilir, sağlıksız cinsel fantezilerin oluşmasına zemin hazırlayabilir .
4. Ahlaki ve Kültürel Değerlerin Aşınması
Yerli kültürü baskılayan, yabancılaşmayı körükleyen, milli ve manevi değerleri önemsizleştiren sübliminal mesajlar da medya aracılığıyla çocuklara aktarılabilmektedir . Bu durum, kuşaklar arası çatışmayı beslemekte ve çocukların kendi kültürel kimliklerinden uzaklaşmasına neden olabilmektedir .
5. Duygusal ve Psikolojik Sorunlar
Nörobilimsel araştırmalar, bilinçdışı uyarımların beyinde duygusal işlemleme (amigdala) ve dikkat düzenleme (singulat korteks) ile ilişkili ağları aktive edebildiğini göstermektedir . Bu durum, çocuklarda nedensiz kaygı bozuklukları (anksiyete), depresyon, odaklanma sorunları ve dürtü kontrolünde zorluklar gibi sorunlara katkıda bulunabilir .
Etki Alanı Olumsuz Etkiler Olumlu/Önleyici Yaklaşımlar
Bilişsel Gelişim Dikkat dağınıklığı, öğrenme güçlüğü, hayal gücünün sınırlanması Medya okuryazarlığı eğitimi, eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi
Duygusal Gelişim Anksiyete, depresyon, duygusal dengesizlik, korkular Ebeveyn-çocuk iletişiminin güçlendirilmesi, duyguları ifade etme fırsatı
Sosyal Gelişim Şiddete eğilim, saldırganlık, yabancılaşma, ahlaki değerlerin zayıflaması Değerler eğitimi, olumlu sosyal modeller sunan içeriklerin seçilmesi
Kişilik Gelişimi Materyalist eğilimler, marka bağımlılığı, kimlik bunalımı Manevi ve kültürel değerlerin aşılanması, sağlıklı rol modelleri
Bilimsel Çalışmalar Ne Diyor?
Sübliminal mesajların etkisi konusunda iki ana akım bulunmaktadır. Bir grup bilim insanı, laboratuvar ortamında yapılan çalışmaların, bu mesajların davranış üzerinde "güçlü ve kalıcı bir etkisi olmadığını", sadece ince ve geçici bir etki yaratabildiğini göstermekte olduğunu belirtmektedir . Ancak bu görüş, özellikle tekrara dayalı ve uzun süreli maruziyetin etkilerini tam olarak yansıtmayabilir.
Diğer tarafta ise, özellikle nörogörüntüleme çalışmaları, sübliminal uyaranların beyinde (örneğin duygu ve karar verme merkezlerinde) ölçülebilir bir aktivasyona yol açtığını kanıtlamıştır . Bu da, her ne kadar "hipnoz" benzeri anlık bir kontrol sağlamasa da, uzun vadede tutum ve eğilimleri şekillendirebileceği anlamına gelmektedir. Psikoloji ve nörobilim literatürü, sübliminal mesajların "hazırlayıcı etkisini" kabul etmektedir .
Aileler ve Toplum İçin Korunma Yolları
Bu görünmez tehdide karşı en güçlü silah, bilinçli ve donanımlı olmaktır.
Medya Okuryazarlığı: Çocuklara küçük yaşlardan itibaren medya okuryazarlığı eğitimi vermek, izledikleri içerikleri sorgulamayı ve eleştirel bir gözle bakmayı öğretmek en etkili yöntemdir .
Ebeveyn Rehberliği: Çocuklarınızla birlikte çizgi film izleyin. İzledikleriniz hakkında onlarla konuşun, sorular sorun. "Bu karakter neden böyle davrandı?", "Bu reklam sana ne hissettirdi?" gibi sorular, bilinçaltı etkileşimi bilinç düzeyine çıkarmaya yardımcı olur .
İçerik Denetimi: Çocuklarınızın izlediği kanalları ve içerikleri önceden araştırın. Güvenilir ve pedagojik içerikleri tercih edin. Bilinçli ebeveynler için hazırlanmış rehberler ve platformlar mevcuttur.
Ekran Süresi Sınırlaması: Çocukların medya ile geçirdiği süreyi sınırlandırmak, maruz kaldıkları mesajların yoğunluğunu azaltmak için önemli bir adımdır .
Sonuç
kare tekniği ve diğer sübliminal yöntemlerle çizgi filmlere, sinemaya ve reklamlara gizlenen mesajlar, farkında olmadan maruz kaldığımız psikolojik bir olgudur. Özellikle çocuklar, gelişimsel özellikleri nedeniyle bu mesajlara karşı daha savunmasızdır. Bu mesajların bir düğmeye basar gibi insanları anında kontrol etme gücü olmasa da, uzun vadede duygu durumumuzu, tüketim alışkanlıklarımızı, ahlaki değerlerimizi ve hatta siyasi eğilimlerimizi şekillendirebilecek bir "hazırlayıcı" etkisi vardır .
Toplum olarak bu konuda daha bilinçli hareket etmek, medya okuryazarlığını yaygınlaştırmak ve çocuklarımızı bu görünmez etkilere karşı korumak, gelecek nesillerin sağlıklı bireyler olarak yetişmesi için hayati önem taşımaktadır. Unutmayalım ki, görmek istemediklerimiz, bazen en çok etkileyenlerdir.
Kaynaklar
Güven, G. (2026). Erken Çocuklukta Subliminal Mesajların Gelişimsel, Beyin ve Bilinçaltı Etkileri. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi.
Subliminal Uyarıcıların Nöropsikolojisi. Türk Psikiyatri Dizini.
TRT Haber. (2022, Nisan 14). Objelerdeki gizli ajan: Sübliminal mesaj.
Görsel Medyanın ve Sübliminal Mesajların Çocuk Sağlığı Üzerine Etkileri. (2020). TRDizin.
Aydoğan, T. (2019). Sosyal Medya Sübliminal Mesajlarla Zihin Kontrolü. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi.
Kadioğlu, Z. Y. (2020). Tüketici Sosyalizasyonu Sürecinde Çocuklar ve Çizgi Filmlerde Kullanılan Bilinçaltı (Sübliminal) Mesajlar. Rating Academy.
Milli Gazete. (2013). Medya, tüm yaşantımızı yönlendiriyor.
Vikipedi. (2016). Sübliminal mesaj.
Vikipedi Tartışma Sayfası. (2013). Tartışma:Sübliminal mesaj.
Bu bir Karoglan Raşit Tunca Makalesidir
Raşit Tunca
Schrems, 09 Mart 2026
Çizgi Filmler ve Medyada Sübliminal Mesajlar (25. Kare Tekniği) ve Toplumsal Etkileri
Giriş: Farkında Olmadığımız Dünya
Televizyon izliyor, çizgi film izliyor, reklamlar görüyoruz. Gözümüzün önünden saniyede 24 kare görüntü akıp geçiyor. Peki ya 25. kare? Ya da bilinçli olarak fark edemeyeceğimiz kadar kısa sürede gösterilen, kulağımızın duyamayacağı frekansta verilen bir mesaj? İşte bu, sübliminal (eşik altı) mesaj teknolojisidir. Latince "sub" (alt) ve "limen" (eşik) kelimelerinden türeyen sübliminal kavramı, bilinçli algı eşiğimizin altında kalan uyarıcıları ifade eder .
Gözümüzün görmediğini, kulağımızın duymadığını düşünürüz; ancak beynimiz, özellikle de bilinçaltımız, tüm bu mesajları kaydeder. Kararlarımızın %95'ini bilinçaltımızın belirlediği düşünüldüğünde , bu gizli mesajların potansiyel etkisi daha iyi anlaşılır. Bu makale, özellikle çizgi filmlerde ve sinemada kullanılan 25. kare tekniği başta olmak üzere sübliminal mesajların çocuklar ve toplum üzerindeki etkilerini bilimsel veriler ve uzman görüşleri ışığında incelemektedir.
Sübliminal Mesaj Teknikleri: 25. Kare ve Ötesi
Sübliminal mesajlar görsel ve işitsel olmak üzere iki ana kanaldan iletilir .
Görsel Teknikler (25. Kare): En bilinen yöntem, sinema ve çizgi filmlerde kullanılan "25. kare" tekniğidir. İnsan gözü, saniyede 24 kare görüntüyü algılayabilir. Bu tekniğin mantığı, 24 karelik normal akışın arasına, bilinçli olarak fark edilemeyecek kadar kısa süreliğine (genellikle saniyenin 1/24'ünden daha kısa) 25. bir kare sıkıştırmaktır. İzleyici bu kareyi "görmez" ama bilinçaltı bu görüntüyü kaydeder . Bunun dışında, bir objenin içine gizlenmiş şekiller, logolar veya yazılar da görsel sübliminal mesajlara örnektir .
İşitsel Teknikler: İşitsel yöntemde ise, normal ses frekansının altında veya üstünde (infrasonik/ultrasonik) frekanslarla verilen mesajlar veya normal bir konuşmanın içine gömülen ve duyulamayacak kadar kısılan hızlandırılmış telkinler kullanılır. Kulak duymasa da beyin bu frekansları işleyebilmektedir .
Çocuklar Neden Daha Savunmasız?
Sübliminal mesajların en büyük hedefi çocuklardır. Bunun birkaç temel nedeni vardır:
Gelişimsel Açıdan Korunmasızlık: Erken çocukluk döneminde gerçek ile kurgu arasındaki ayrım henüz tam olarak gelişmemiştir. Piaget'nin bilişsel gelişim kuramına göre, bu dönemdeki çocuklar gördüklerini eleştirel bir süzgeçten geçirmeden doğrudan zihinsel şemalarına (zihin dosyalarına) eklerler . Bu da mesajların sorgulanmadan içselleştirilmesine yol açar.
Yoğun Maruziyet: Çocuklar, özellikle çizgi filmleri tekrar tekrar izlerler. Bir çizgi filmin içine yerleştirilmiş tek bir sübliminal kare, tekrar eden izlemelerle bilinçaltına defalarca kazınır .
Sosyal Öğrenme: Albert Bandura'nın Sosyal Öğrenme Kuramı'na göre çocuklar, medyadaki karakterleri rol model alırlar. Çizgi film kahramanları, çocuklar için güçlü modellerdir ve onların davranışlarını gözlemleyerek öğrenirler . Sübliminal mesajlar, bu öğrenme sürecini farkında olmadan yönlendirebilir.
Yetişkin Rehberliğinin Eksikliği: Vygotsky'nin sosyokültürel kuramı, çocuğun öğrenmesinde yetişkin rehberliğinin önemini vurgular. Ebeveynler çocuklarıyla birlikte izlemediklerinde veya izledikleri içeriği onlarla tartışmadıklarında, çocuklar sübliminal mesajlara karşı tamamen savunmasız kalırlar .
Çizgi Filmler ve Medyada Sübliminal Mesajların Etkileri
Sübliminal mesajların doğrudan ve ani bir etki yaratmasından ziyade, "hazırlayıcı" (priming) bir etkisi olduğu bilimsel olarak kabul edilmektedir . Yani bu mesajlar, kişinin sonraki duygu durumunu, tutumlarını ve davranış eğilimlerini şekillendirir. Peki bu etkiler nelerdir?
1. Tüketici Sosyalizasyonu ve Materyalizm
Çocuklar, tüketici kimliklerini erken yaşlarda oluşturmaya başlarlar. Çizgi filmlerin içine gizlenmiş marka logoları, ürünler veya tüketimi özendiren semboller, çocukların bilinçaltında marka sadakati ve materyalist bir dünya görüşü oluşturabilir. Çocuk, filmin kahramanıyla özdeşleşirken, onun kullandığı ürünü de bilinçaltında arzular hale gelir .
2. Şiddet Eğilimi ve Saldırganlık
Bazı çizgi filmlerde, masum görünen sahnelerin arasına sıkıştırılmış şiddet içeren görseller veya semboller, çocuklarda şiddete karşı duyarsızlaşmaya ve saldırganlık eğilimlerinin artmasına neden olabilir. Sürekli olarak şiddet içeren uyaranlara maruz kalan çocuk, bunu normal bir davranış biçimi olarak algılamaya başlar .
3. Cinsel İçerikli Mesajlar ve Erken Ergenlik
Belki de en kaygı verici konulardan biri, çocuklara yönelik yapımlarda gizlenen cinsel içerikli sembol ve yazılardır. TRT Haber'in konuyla ilgili haberinde, uzmanlar "çizgi filmlerin arasına pornografik resimler ve yazılar, düşmanlık simgeleri, şiddet unsuru içeren ögeler" yerleştirildiğini belirtmektedir . Bu tür mesajlar, çocukların duygusal ve cinsel gelişimlerini olumsuz etkileyerek erken ergenliğe yol açabilir, sağlıksız cinsel fantezilerin oluşmasına zemin hazırlayabilir .
4. Ahlaki ve Kültürel Değerlerin Aşınması
Yerli kültürü baskılayan, yabancılaşmayı körükleyen, milli ve manevi değerleri önemsizleştiren sübliminal mesajlar da medya aracılığıyla çocuklara aktarılabilmektedir . Bu durum, kuşaklar arası çatışmayı beslemekte ve çocukların kendi kültürel kimliklerinden uzaklaşmasına neden olabilmektedir .
5. Duygusal ve Psikolojik Sorunlar
Nörobilimsel araştırmalar, bilinçdışı uyarımların beyinde duygusal işlemleme (amigdala) ve dikkat düzenleme (singulat korteks) ile ilişkili ağları aktive edebildiğini göstermektedir . Bu durum, çocuklarda nedensiz kaygı bozuklukları (anksiyete), depresyon, odaklanma sorunları ve dürtü kontrolünde zorluklar gibi sorunlara katkıda bulunabilir .
Etki Alanı Olumsuz Etkiler Olumlu/Önleyici Yaklaşımlar
Bilişsel Gelişim Dikkat dağınıklığı, öğrenme güçlüğü, hayal gücünün sınırlanması Medya okuryazarlığı eğitimi, eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi
Duygusal Gelişim Anksiyete, depresyon, duygusal dengesizlik, korkular Ebeveyn-çocuk iletişiminin güçlendirilmesi, duyguları ifade etme fırsatı
Sosyal Gelişim Şiddete eğilim, saldırganlık, yabancılaşma, ahlaki değerlerin zayıflaması Değerler eğitimi, olumlu sosyal modeller sunan içeriklerin seçilmesi
Kişilik Gelişimi Materyalist eğilimler, marka bağımlılığı, kimlik bunalımı Manevi ve kültürel değerlerin aşılanması, sağlıklı rol modelleri
Bilimsel Çalışmalar Ne Diyor?
Sübliminal mesajların etkisi konusunda iki ana akım bulunmaktadır. Bir grup bilim insanı, laboratuvar ortamında yapılan çalışmaların, bu mesajların davranış üzerinde "güçlü ve kalıcı bir etkisi olmadığını", sadece ince ve geçici bir etki yaratabildiğini göstermekte olduğunu belirtmektedir . Ancak bu görüş, özellikle tekrara dayalı ve uzun süreli maruziyetin etkilerini tam olarak yansıtmayabilir.
Diğer tarafta ise, özellikle nörogörüntüleme çalışmaları, sübliminal uyaranların beyinde (örneğin duygu ve karar verme merkezlerinde) ölçülebilir bir aktivasyona yol açtığını kanıtlamıştır . Bu da, her ne kadar "hipnoz" benzeri anlık bir kontrol sağlamasa da, uzun vadede tutum ve eğilimleri şekillendirebileceği anlamına gelmektedir. Psikoloji ve nörobilim literatürü, sübliminal mesajların "hazırlayıcı etkisini" kabul etmektedir .
Aileler ve Toplum İçin Korunma Yolları
Bu görünmez tehdide karşı en güçlü silah, bilinçli ve donanımlı olmaktır.
Medya Okuryazarlığı: Çocuklara küçük yaşlardan itibaren medya okuryazarlığı eğitimi vermek, izledikleri içerikleri sorgulamayı ve eleştirel bir gözle bakmayı öğretmek en etkili yöntemdir .
Ebeveyn Rehberliği: Çocuklarınızla birlikte çizgi film izleyin. İzledikleriniz hakkında onlarla konuşun, sorular sorun. "Bu karakter neden böyle davrandı?", "Bu reklam sana ne hissettirdi?" gibi sorular, bilinçaltı etkileşimi bilinç düzeyine çıkarmaya yardımcı olur .
İçerik Denetimi: Çocuklarınızın izlediği kanalları ve içerikleri önceden araştırın. Güvenilir ve pedagojik içerikleri tercih edin. Bilinçli ebeveynler için hazırlanmış rehberler ve platformlar mevcuttur.
Ekran Süresi Sınırlaması: Çocukların medya ile geçirdiği süreyi sınırlandırmak, maruz kaldıkları mesajların yoğunluğunu azaltmak için önemli bir adımdır .
Sonuç
kare tekniği ve diğer sübliminal yöntemlerle çizgi filmlere, sinemaya ve reklamlara gizlenen mesajlar, farkında olmadan maruz kaldığımız psikolojik bir olgudur. Özellikle çocuklar, gelişimsel özellikleri nedeniyle bu mesajlara karşı daha savunmasızdır. Bu mesajların bir düğmeye basar gibi insanları anında kontrol etme gücü olmasa da, uzun vadede duygu durumumuzu, tüketim alışkanlıklarımızı, ahlaki değerlerimizi ve hatta siyasi eğilimlerimizi şekillendirebilecek bir "hazırlayıcı" etkisi vardır .
Toplum olarak bu konuda daha bilinçli hareket etmek, medya okuryazarlığını yaygınlaştırmak ve çocuklarımızı bu görünmez etkilere karşı korumak, gelecek nesillerin sağlıklı bireyler olarak yetişmesi için hayati önem taşımaktadır. Unutmayalım ki, görmek istemediklerimiz, bazen en çok etkileyenlerdir.
Kaynaklar
Güven, G. (2026). Erken Çocuklukta Subliminal Mesajların Gelişimsel, Beyin ve Bilinçaltı Etkileri. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi.
Subliminal Uyarıcıların Nöropsikolojisi. Türk Psikiyatri Dizini.
TRT Haber. (2022, Nisan 14). Objelerdeki gizli ajan: Sübliminal mesaj.
Görsel Medyanın ve Sübliminal Mesajların Çocuk Sağlığı Üzerine Etkileri. (2020). TRDizin.
Aydoğan, T. (2019). Sosyal Medya Sübliminal Mesajlarla Zihin Kontrolü. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi.
Kadioğlu, Z. Y. (2020). Tüketici Sosyalizasyonu Sürecinde Çocuklar ve Çizgi Filmlerde Kullanılan Bilinçaltı (Sübliminal) Mesajlar. Rating Academy.
Milli Gazete. (2013). Medya, tüm yaşantımızı yönlendiriyor.
Vikipedi. (2016). Sübliminal mesaj.
Vikipedi Tartışma Sayfası. (2013). Tartışma:Sübliminal mesaj.
Bu bir Karoglan Raşit Tunca Makalesidir
Raşit Tunca
Schrems, 09 Mart 2026
